ORIENT

Een Programma bij werken met Kaart en Kompas

Het programma ORIENT is geschreven door Anansi.

Versie: Kijk naar de eerste regel vlak na het starten van ORIENT. Deze handleiding is gemaakt voor versie 3.0 of hoger.

Dit programma kan gebruikt worden als hulpmiddel bij kaartoriëntatie oefeningen. Bij het ontwikkelen van dit programma dwaalden er allemaal Scouts in mijn gedachten, maar iedere club of persoon die oefent met kaart-oriëntatie zal met dit programma wel enige hulp hebben.

In de praktijk moeten de Verkenners eerst een opdracht met alleen kaart, kompas en lineaal uitwerken (en pen met papier voor het rekenwerk), en als ze het antwoord hebben mogen ze het zelf narekenen op de computer.

Opstarten

Het eerste tochtje dat je maakt, is van mijn huis naar het Phoenix Clubgebouw. Dan gaat de tocht steeds verder, want het eindpunt wordt het beginpunt bij de volgende oefening. Ook als het programma gestopt wordt. Want de variabelen worden dan opgeslagen in het bestand ORIENT.DAT. Dit is een voor de mens leesbaar bestand, dat ook ge-edit mag worden. ORIENT leest de variabelen weer in als het opgestart wordt.

De data-file mag ook een andere naam krijgen. Bijvoorbeeld OEF7.DAT. Start het programma dan met

 > ORIENT OEF7.DAT

en dan zul je zien dat de gewenste startwaarden al ingevoerd zijn. Een toepassing hiervan is -als je gebruik maakt van vaste oefeningen- dat voor iedere oefening een startbestandje gemaakt wordt, zodat bij het narekenen van de oefening niet steeds alle startwaarden met de hand ingegeven hoeven te worden.

Let erop dat je alleen de getallen in het bestand verandert: weghalen of toevoegen van regels leidt tot onvoorspelbare resultaten! ORIENT.DAT kan zonder gevolgen gewist worden.

Oriënteren

De basistechnieken die de gebruiker moet beheersen zijn:

• In het veld: een hoek kunnen meten met een kompas.
• In het veld: een hoek kunnen uitzetten met een kompas.
• Op een kaart: begrip van de schaal, kompasrichtingen, en km-raster.
• Op een kaart: een afstand kunnen meten en uitzetten.
• Op een kaart: een hoek kunnen meten en uitzetten.
• Plaats kunnen bepalen in het Rechthoekig Coördinatenstelsel met een kaarthoekmeter (zie opmerking hieronder).
• Begrip hebben van Lengte- en Breedtegraden.

Om de theorie een beetje op te krikken, kun je op het Web diverse pagina's vinden via de link-pagina van Scouting Nederland.

Invoer

Invoer geschiedt door het getal (soms letter) in te geven en op Enter te drukken. Bij iedere invoer wordt een suggestie gedaan, die gebruikt wordt als alleen Enter gegeven wordt. Ook wordt tussen haakjes aangegeven wat er ingegeven moet worden. Een grootheid (in km/uur) of een bereik (tussen 0 en 360). Afstanden worden in kilometers ingegeven: 3600 meter ingeven als 3.6! Als het getal buiten bereik valt, wordt de vraag simpelweg opnieuw gesteld.

Bij het invoeren van coördinaten kan het 4-cijferige getal ingetikt worden (het 1e cijfer laat men meestal vervallen). Maar ook met het complete 5 cijferige getal. In het eerste geval worden de coördinaten aangegeven met een 0 aan het begin. Bij het bepalen van lengte en breedtegraden moeten de 5 cijferige coördinaten ingegeven worden. (Zie ook opmerking hieronder).

Het eindpunt van de vorige berekening wordt als beginpunt van de volgende gebruikt.

Uitvoer

Tijden zijn aangegeven in decimale waarden, en tussen haakjes de uren-minuten waarden. Bv (3h15min) betekent: 3 uur en 15 minuten. Windrichtingen zijn aangegeven tussen hoeken. Bv < O > is oost. Controleer altijd of er geen invoerfouten gemaakt zijn, voordat je de antwoorden overneemt!

Kompas

Gebruik een kompas met 360 graden. Er zijn ook kompassen met een 400 graden-indeling. Die worden volgens mij gebruikt bij de artillerie. Bij het menu-optie 'Omzetten van getallen', kun je van het 360-systeem naar het 400-systeem omzetten, en andersom.

Rechthoekig Coördinatenstelsel

Voor plaatsbepaling wordt dit stelsel gebruikt. Basis hiervoor is het zwarte vierkante raster dat je op de Nederlandse stafkaarten aantreft. De afstand tussen de lijnen is precies 1 km, en de richting is precies naar het noorden (voor de lijnen die omhoog gaan). Het raster is genummerd met 3 cijfers, die in de rand van de kaart vermeld staan. Met een kaarthoekmeter (oa verkrijgbaar bij de ScoutShop) kun je het raster onderverdelen in honderd delen, zodat een plaats met een nauwkeurigheid van 10 meter bepaald kan worden. Bij de 3 cijfers van het hoofdraster worden dan nog eens 2 cijfers toegevoegd. Bij oriëntatieoefeningen wordt meestal het eerste cijfer van de 5 weggelaten, omdat deze een significantie van 100 km heeft. Buiten het bereik van een normale Verkennershike dus. In de onderstaande voorbeelden wordt het eerste cijfer tussen haakjes aangegeven. Aan de gebruiker wordt overgelaten of hij dit cijfer in wil voeren aan ORIENT, of niet -voor het programma maakt dit geen verschil.

Afstanden Meten en Loopafstand Bepalen

Als voorbereiding tot afstanden meten in het veld moet je van jezelf twee grootheden kennen: je staplengte en je loopsnelheid. Dit doe je door 100 meter af te zetten in het terrein en dan op normale snelheid dit stuk af te leggen. Daarbij tel je het aantal stappen, en meet je de tijd in seconden. (100 meter is de afstand tussen twee groene paaltjes langs een provinciale weg.) Met behulp van het programma kun je daaruit je loopsnelheid bepalen. Ook kunnen afstanden die je gemeten hebt in passen, omgerekend worden in meters. De staplengte kun je direct invoeren in die stappentellers, die tegenwoordig niet meer kosten. Ik kocht laatst een 'Joggers Calorie Meter', waar een stappenteller ingebouwd zit. Het geeft de afgelegde afstand in tienden van kilometers nauwkeurig aan. Als ik alleen loop meet ik een afwijking van minder dan 5%, heel goed dus!

Bij de volgende voorbeelden wordt kaart 32A gebruikt, het gebied rond Scouting kampeerterrein Buitenzorg bij Baarn. De kaart heeft een schaal van 1:25000, een detailkaart ideaal voor een hike.

OPTIE 1- Instellingen

OPTIE 2- Omzetten van getallen

• punt 1: Hier kun je een aantal kilometers, of een aantal mijl, een looptijd in uren, of het aantal getelde stappen invoeren, dan wordt van alles berekend en de resultaten getoond.
• punt 2: dient om te converteren tussen 400 graden kompassen en 360 graden kompassen (en omgekeerd).
• punt 3: Omzetten naar noorderbreedte en oosterlengte. De rechthoekige coördinaten moeten dan uiteraard bekend zijn. Als suggestie (default) worden de laatst berekende coördinaten gebruikt.
• punt 4: Stappentabel. Gebruik dit vlak nadat je de stappen en tijd over 100 meter bepaald hebt, \

en noteer de tabel dan in een (Verkenners)-zakboekje. Dit is erg handig voor op een tocht. (Voor kinderen in de groei is het wel handig om ook de datum erbij te vermelden.)

OPTIE 3- Ik weet 2 posities: gevraagd afstand en richting

OPTIE 4- Ik weet positie, afstand en richting: gevraagd positie

OPTIE 5- Kruispeiling - ik weet 2 posities en richtingen

OPTIE 6- Omgekeerde Kruispeiling - 2 posten peilen een baken

OPTIE 7- Hoogte / Breedte meting

1. Hoogtebepaling (van bv een boom): waarmee met een hoekmeter het topje van de boom gemeten wordt, en de afstand tot die boom.
2. Hoogtebepaling als de voet van de boom niet bereikt kan worden: meet met de hoekmeter het topje van de boom, ga dan een bepaalde afstand naar voren en meet nogmaals met een hoekmeter de top van de boom. (De methode voor het bepalen van de hoogte van een vlieger).
3. Breedtebepaling (van bv een rechte sloot): zoek een voorwerp aan de overkant van de sloot, en ga er recht tegenover staan. Loop dan een bepaalde afstand langs de sloot, en meet dan met een kompas de hoek tussen waar je eerder stond en het voorwerp. (Dit is dezelfde methode als 1, maar dan in het platte vlak).
4. Breedtebepaling als je niet recht tegenover dat voorwerp kunt staan: Meet de verschilhoek tussen de richting van de sloot en een voorwerp, ga een bepaalde afstand verder staan, en meet nogmaals (Als punt 2 in het platte vlak)

Techniek

Het programma is geschreven in C, met Microsoft Visual C++; als vingeroefening bij mijn C-studie.

Het is de bedoeling dat dit programma op die oude PC-bak in jouw Scouting clubgebouw moet kunnen draaien. De code is 80186+ (Ja, ik heb een PC met een 80186 processor: een HP200LX!), en de uitvoer is zuiver ouderwets TTY, zodat het op ieder scherm zonder problemen werkt. Het zou moeten draaien onder MS-DOS >3.3, maar is getest onder versie 5. ORIENT is ook getest in een DOS-box onder Windows 98. Eventueel wil ik wel een 8086 versie proberen te maken, voor mensen met een XT-tje (geregistreerde gebruikers, zie onderaan).

Bronnen

De code heb ik grotendeels zelf ontwikkeld. Het algoritme voor het omzetten naar lengte- en breedtegraden heb ik gebaseerd op een post op Scouts-NL van 15 mei 1998. (Met toestemming van de auteur). Volgens mij is deze formule echter onjuist, en met wat andere bronnen op het Web heb ik het (IMO foutloos) kunnen aanpassen. Ook deze routine heb ik helemaal herschreven. (Website van Scouts-NL)

Aan mijn Verkenners ben ik veel dank verschuldigd vanwege het geduldige oefenen en testen van de software.

Fouten en onvolkomenheden

• Verkenners die er op uit zijn om dit programma op tilt te jagen, zullen er zeker in slagen. Het programma is wel enigzins fool-proof gemaakt
• Er is geen conversie van windrichting in letters naar graden, en zal er ook niet komen omdat ik dat niet zinvol vind
• Er is geen conversie van lengte- en breedtegraden naar rechthoekige coördinaten, omdat ik dat niet zinvol vind
• Er is geen grafische interface

Waarschuwing

Gebruik dit programma op eigen risico. Dit programma is bedoeld ter ondersteuning van kaartoriëntatie, om reeds gemaakte oefeningen te kunnen narekenen. Het wordt dringend afgeraden om geheel op dit programma te vertrouwen als het gaat om het plannen van echte tochten. Het programma is getest door een tiental mensen die in hun vrije tijd kaart- en oriëntatietechnieken leren aan kinderen, gebruik makend van Nederlandse stafkaarten.

Download Orient V3.0

Prettige Hike, ik zie je onderweg!!
Daniël

Geen Ondersteuning

Dit programma is al enkele jaren beschikbaar, en in de tussentijd hebben honderden dit spul gedownload. Maar helaas geen enkele reactie, positief of kritisch. Dat stimuleert niet echt deze software te blijven ontwikkelen.

Daarom heb ik uiteindelijk besloten de software niet meer te ondersteunen. Ter compensatie maak ik het Unsupported Open Source in Public Domain. Dat betekent dat je de broncode mag gebruiken op de manier die je wilt (Dit geldt alleen voor de broncode van het programma Orient, niet voor het andere materiaal, zoals teksten en illustraties. Ook als op een andere plek iets anders beweert wordt over Orient). De broncode in C, en een oudere in Q-Basic tref je in het archief aan. De C-code is erg standaard, het zou onder alles moeten compileren.

Als je ooit hieruit een beter product ontwikkelt, geef me dan een seintje. Dan maak ik een link naar jouw stek -je stelt het toch wel beschikbaar hoop ik, want er is wel vraag naar deze software heb ik begrepen

Succes